Ders Çalışma Motivasyonu Bitince: Disiplin ve Rutin

Salon her ay biraz daha boşalır

Fen Bilimleri ÖABT koordinatörü Görkem Bakır yayında sene başındaki kalabalığı bir yarışma programına benzetti. Bugün salon dolu. Aynı toplantı üç ay sonra yapılsa daha az kişi, altı ay sonra daha da az kişi olur. Her ay birileri elenir. Bakır'ın vurgusu, sene başındaki sözü ve enerjiyi sonuna kadar taşıyabilenlerin başarıya ulaştığıydı.

Bakır'ın Türkiye birincileriyle yapılan rehberlik toplantılarından aktardığı ortak nokta şuydu, branş fark etmeksizin: Her gün istikrarlı çalıştım. Kimi zaman 8 saat, kimi zaman 80 dakika, kimi zaman 8 dakika.

Bu cümlenin önemli kısmı son parça: 8 dakika. Kötü bir günde bile zinciri kırmamak, iyi bir günde 8 saat çalışmaktan daha belirleyici olabiliyor. Rutin, "her gün aynı süre" demek değil. "Her gün bir şey" demek.

Hayal kurmak neden seni durdurabilir?

MapUzem kurucusu Emir Beyazıt yayında bir fizik ilkesiyle başladı: Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırsa, cisim hâlini korur: duruyorsa durmaya devam eder. Günlük dildeki karşılığı: hareket yoksa bereket yok.

Buradaki ince nokta şu. Seni harekete geçiren şey hayal etmektir. Ama hayalin bir riski var: bir şeyi hayal ettiğinde onu yaşamış kadar mutlu olursun. "Atandığım günü" düşünmek insanı o kadar iyi hissettirir ki harekete geçme ihtiyacını azaltabilir. Beyazıt'ın önerisi, bir hedefi hayal ettikten sonra onu hemen somut bir adıma bağlamak. Hedefini belirledin ve çalışmaya karar verdin. Şimdi bugün ne yapacağını yaz.

İlk ayda neden tükenirsin?

Sınav senesinin en tanıdık hikâyesi: Ekim'de büyük bir heyecanla günde 10 saat çalışmaya başlarsın. Kasım gelmeden "bu ne bitmez sınavmış" diye bırakırsın.

Yayındaki tespit net: Çalışma kademeli artırılmalıdır. Antrenmanda yüke nasıl kademeli çıkılıyorsa, ders çalışmada da süre ve yoğunluk haftalar içinde artırılır. İlk haftadan en üst tempoda başlayan aday, ilk ayın sonunda yorulur.

Beyazıt'ın başlangıç için sıraladığı pratik öneriler şunlar:

• Telefonu fiziksel olarak odadan çıkar.
• Kısa görevler ve kısa ders blokları kur. Uzun ve belirsiz bir "bugün tarih çalışacağım" yerine kısa ve bitirilebilir parçalar belirle.
• Başlangıçta haftanın bir gününü izin günü yap.
• Günü mesai gibi biçimlendir. Çalışma saatin bittiğinde "mesaim bitti" deyip dizini izleyebilmelisin.
• Günlük ve haftalık küçük ödüllerin olsun. Uzun bir yolda devam etmeyi kolaylaştıran şey bunlar.

Yayından akılda kalan cümlelerden biri buradan çıktı: Bu sınavı ne zekiler ne çalışkanlar kazanıyor; disiplinli olanlar kazanıyor. Bu sınavın anahtarı rutindir.

Geçen sene disiplinli olduğu hâlde kazanamayan adaya verilen cevap da aynı gerçekçilikte: Olabilir. Ama disiplinli olmasaydın hiç olmayacaktı.

İzin çalışmanın bir parçasıdır

Sene içinde düşüşler olacak. Bazen hiç çalışmak istemeyeceksin, bazen yorgunluktan verim alamayacaksın. Aşırı yorgunken masa başında oturmak, çalışmış gibi hissettirse de öğrenmeye pek katkı vermiyor.

Beyazıt burada kendi alanından, antrenman bilgisinden bir benzetme yaptı. Sporcuyu geliştiren şey yalnızca antrenman değildir. Yeterli beslenme ve dinlenme yoksa gelişme olmaz, yıkım olur. Ders çalışma da böyle. Zihin öğrenirken yeni bağlantılar kurar ve bu bağlantıları yerleştirmek için dinlenmeye ihtiyaç duyar.

Bundan çıkan iki pratik öneri var:

1. Tempo düşürdüğün haftaları önceden planla. Çalışma saatini haftalar içinde artır, arada bilerek düşürdüğün bir hafta koy. Hatta hiç çalışmadığın günler olsun. Sınıf öğretmenliği adayları için yarıyıl tatili doğal bir ara hedef olabilir. Tatile kadar ne zaman hızlanıp ne zaman yavaşlayacağını şimdiden bil.
2. Dinlenirken vicdan azabı çekme. "İzin yapıyorum ama suçlu hissediyorum" diyorsan, sorun izin değil, planın. İzin programın içinde yer aldığında, dinlenmek de programa uymak olur.

Grupta sürekli aktifsen ne zaman çalışıyorsun?

Sınav senesinde çalışma grupları hem destek hem tuzak. Beyazıt kendi hazırlık yılını anlattı. Arkadaşlarının eğitim bilimleri sorularını çözer, anlamadıkları konuları anlatırmış. Ama bir kuralı varmış: kendi hakkına haksızlık etmemek. Kendi çalışma saatinde WhatsApp grubunda soru yanıtlamamış, müsait olduğunda yardım etmiş.

Öneri basit: Çalışma planının uygulandığı saatlerde telefonu eline alma. Grupta yardımlaşma değerlidir ama senin saatinden çalınmamalı.

Görkem Bakır buna ikinci bir tuzak ekledi. Gruba bazen ileri konulardan sorular gelir ve "ben daha oraya gelmedim, geride miyim?" diye bir tedirginlik başlar. O soruyu atan kişi belki birkaç yıldır hazırlanıyordur. Grupta çok soru atanın ya da ileri konudan soru çözenin daha başarılı olduğuna dair bir veri yok. Bir soruyu çözüp arkadaşına yardım edebilirsin. Sonra "kolay gelsin" deyip kendi planına dönersin.

Sınav senesinde özel hayat için tek bir tavsiye

Beyazıt özel hayata karışmanın hocaların işi olmadığını özellikle belirtti. Yalnızca bir abi tavsiyesi olarak tek cümle söyledi: sınav senende bir ilişkin varsa bozma, yoksa başlama.

Mükemmel programı beklemek de bir erteleme biçimi

Motivasyonu düşüren bir başka şey "önce mükemmel programı kurayım, sonra başlarım" düşüncesi. Beyazıt yayında sosyal medyadaki "sana dünyanın en iyi programını hazırlayayım, üç ayda derece yap" türü vaatlere de değindi. Böyle bir program yok. En iyi program yoktur, sana en uygun program vardır ve onu senden iyi tasarlayabilecek kimse yok.

Beyazıt'ın aynı bölümdeki cümlesi: Başlamak için mükemmel olmak zorunda değilsiniz ama mükemmel olmak için bir yerden başlamak zorundasınız. Önündeki hedef büyük bir dağ gibi. Onu uçarak ya da yüzerek aşamazsın, küçük adımlarla yürürsün. Programı nasıl kuracağını ayrı bir yazıda adım adım anlattık.

Dersten keyif almayı denemek

Bazı konular sınavda "bu benim ne işime yarayacak" dedirtir. Beyazıt'ın önerisi bakışı değiştirmek. Tarih, anatomi, fizik, biyoloji ya da çocuk gelişimi öğrenirken kendine bir şey kattığını, mesleğine daha donanımlı gideceğini düşünmek. Beden eğitimi adayı anatomiyi, salonda çalıştırdığı kası tanımak için öğrenebilir.

Yayındaki cümleyle: mutluluk gidilen yolun sonunda değil, kendisinde. Sınav bittikten sonraki bekleyiş çoğu zaman sınav senesinin kendisinden daha stresli geçer. O yüzden yolun keyfini çıkarmak bir lüks değil, dayanıklılık kaynağı.

Aynaya bakınca öğretmen olduğunu unutma

Yayının kapanışında Görkem Bakır iki şey söyledi.

Birincisi: Türkiye birincisi de sekiz bininci de sınavdan sonra aynı cümleyi kuruyor: "Daha iyisini yapabilirdim." Daha iyisi her zaman mümkün. Ölçüt şu olmalı: Akşam başını yastığa koyduğunda "bugün kendimin en iyisini yaptım" diyebiliyor musun? Diyebiliyorsan, derece sadece bir rakamdan ibaret kalır.

İkincisi: Sınava hazırlanan öğretmenler kendilerini öğrenci yerine koyup en güçlü becerilerini unutuyor. O beceri problem çözmek. Sabah aynaya baktığında öğretmen olduğunu hatırla. Hocana soracağın pek çok sorunun cevabı zaten sende.

İlgili içerikler

• Beden Eğitimi ÖABT yazıları
• AGS-ÖABT'ye nasıl çalışma programı yapılır: Mimar-İşçi-Jüri yöntemi
• Sınav kaygısı nasıl yenilir
• Dereceye girenlerin pişmanlıkları