Ders Çalışırken Yapay Zekâ Nasıl Kullanılır? Doğru ve Yanlış
Ders çalışırken yapay zekâ, kendi çabanın yerine değil yanına konduğunda işe yarar. Çözemediğin soruyu yapay zekâya atıp cevabını beklemek öğrenmeyi atlar. Kendi hazırladığın notu düzenletmek ya da bilgi kartına çevirtmek, haftalık programını düzenletmek ise zaman kazandırır. Ölçüt şu: Öğrenmeyi yapan sen misin, yapay zekâ mı?
Bu yazı MapUzem kurucusu Emir Beyazıt'ın 30 Eylül 2026 Rehberlik Haftası yayınında anlattıklarından derlendi. Beyazıt yapay zekâyı kendi işinde yoğun biçimde kullanan biri olarak hem yasakları hem de işe yarayan kullanımları paylaştı.
Yanlış kullanım: soruyu at, cevabı bekle
Beyazıt'ın ilk uyarısı bu oldu: Çözemediğin soruyu yapay zekâya atıp cevaplamasını beklemek, onun ifadesiyle tembellik.
Sebebi soru çözmenin amacında yatıyor. Bir soruda takıldığında asıl iş, neden takıldığını görmek ve o bilgiyi öğrenmek. Bir kavramı unuttuysan yapman gereken, konu anlatım kitabını açıp o kavramı yeniden okumak. Cevabı başkasından ya da bir makineden almak bu adımı atlar. Beyazıt'ın deyişiyle, böyle bin soru çözsen de hiçbir işe yaramaz.
Hocana soru sorarken de aynı mantık geçerli: Sormadan önce konu anlatım kaynağına bak. Bulamazsan nerede takıldığını da yazarak sor.
Doğru kullanım: senin emeğini düzenleyen bir yardımcı
Beyazıt'ın önerdiği kullanımlar hep aynı noktada buluşuyor: Malzemeyi sen üretiyorsun, yapay zekâ onu düzenliyor.
- Kendi notunu derli toplu hâle getirmek. Konuyu kendi notlarına dönüştürdükten sonra notu düzenlemek ya da özetletmek için kullanabilirsin. Kavram haritasını ise kendin çiz.
- Bilgi kartı üretmek. Kendi metnini verip yalnız o metne dayanarak bilgi kartı ya da soru oluşturmasını isteyebilirsin.
- Haftalık programı düzenlemek. Yıllık planını ve kendi kısıtlarını verip haftalık bir düzen önermesini isteyebilirsin.
- Doğrusunu öğrendiğin bir kavrama benzer örnek istemek. Bir soruda yanlış yaptın ve doğrusunu öğrendin. O kavramla ilgili farklı örnekler isteyebilirsin. Ama bu kullanım bile şüpheyle yaklaşılması gereken bir kullanım.
Bir çizgiyi de net çizdi: Kavram haritamı yapay zekâya çizdirmem, kendim yaparım. Çünkü kendim yaptığımda öğreneceğim.
Yapay zekâ yanılabilir
Beyazıt'ın ikinci uyarısı güvenilirlikle ilgili. Yapay zekânın, özellikle eğitim bilimleri gibi alanlarda hata yapma ihtimali yüksek. Ürettiği bir soru ya da açıklama yanlış olabilir ve sen bunu fark etmeden ezberleyebilirsin.
Bu yüzden çıkmış sorular ve güvenilir konu anlatım kaynakları, yapay zekânın ürettiklerinden daha sağlam bir zemin. Yapay zekâdan aldığın bir bilgiyi, emin olmadığın her durumda konu anlatım kaynağından kontrol et.
"Öğrendim" hissi tam öğrenme değildir
Yapay zekâ tartışması aslında daha genel bir ilkeye bağlanıyor: tam öğrenme. Beyazıt bunu şöyle ayırıyor: Bir şeyi bir kez dinlersin ve öğrendiğini düşünürsün. Ama onu pekiştirmek, tekrar etmek, soru çözmek ve farklı biçimlere dönüştürmek tam öğrenmeyi sağlar.
Video izlemek de yapay zekâya soru atmak gibi "öğrendim" hissi verir. Bu his yanıltıcıdır. Tam öğrenme ancak senin kendi çabanla gerçekleşir. Beyazıt'ın önerdiği aktif yöntemler:
- Kitabı kapat, aktar. Bir bölümü okuduktan sonra kitabı kapat ve aklında kalanları yaz ya da sesli anlat. Ezber yükü fazla derslerde özellikle işe yarar.
- Sesli anlat. Sesli anlatmak, eksik kalan yeri hemen gösterir.
- Soru çöz, yanlış yap, öğren. Konuyu tam oturtamadığını hissettiğinde videoyu yeniden izlemek yerine soru çöz. Yanlış yaptıkça öğrenirsin.
Beyazıt tam öğrenmenin neden önemli olduğunu sınav stresiyle açıklıyor: Tam öğrenilmiş bir bilginin sınav heyecanında seni yanıltma ihtimali çok düşer. Yarım öğrenilmiş bir bilgi ise küçük bir ifade değişikliğinde yanlışa dönebilir. Sene başından beri düzenli çalışanların zor diye beklenen soruları "çok kolaydı" diye karşıladığını, son anda hazırlananların ise aynı sorularda zorlandığını anlattı.
Soru fanusu: aktif tekrarın basit hâli
Yapay zekâya gerek kalmadan uygulayabileceğin bir aktif tekrar yöntemi de var. Beyazıt buna "soru fanusu" diyor:
- Bir kâğıdın üst kısmına bir soru yaz.
- Altına cevabını yaz.
- Kâğıdı katla ve bir kutuya ya da kavanoza at.
- Bu şekilde biriktir.
- Günler içinde rastgele birini çek, soruyu cevapla, sonra cevabına bak.
Bunu kâğıtla da yapabilirsin, aynı işi gören uygulamalarla da. Önemli olan, bilgiyi hatırlamaya çalışma çabasının sende olması. Özellikle zorlandığın derslerde işe yarar.
Panik ve kıyas değil, metabiliş
Yapay zekâ, video, hazır kavram haritası... Hepsinin ortak tuzağı, başkasının çabasını kendi öğrenmen sanmak. Beyazıt yayının başında, kıyas ve yanlış yapma korkusu üzerine şunu söyledi: Ne kadar panik, stres, telaş ve kıyas, o kadar başarısızlık. Ne kadar dozunda güven, öz eleştiri ve metabiliş, o kadar derece.
Metabiliş, kendi öğrenmeni izleyip yönetebilmek demek. Hangi bilgiyi gerçekten öğrendiğini, hangisinde yalnızca "öğrendim" hissi taşıdığını ayırabilmek. Yapay zekâyı doğru kullanmak da bu farkındalığın bir parçası.
Sık sorulan sorular
Çözemediğim soruyu yapay zekâya sormak yanlış mı?
Cevabı almak için soruyorsan evet. Soru çözmenin amacı takıldığın bilgiyi öğrenmek. Önce konu anlatım kaynağına dön, bilgiyi kendin bul. Yapay zekâyı doğrusunu öğrendikten sonra benzer örnek istemek için kullanabilirsin, ama dikkatli ol.
Yapay zekâ ders çalışırken nerede işe yarar?
Kendi notunu düzenletmek ya da bilgi kartına çevirmek, haftalık programını düzenlemek gibi, malzemeyi senin ürettiğin işlerde. Kavram haritasını ise kendin yapmalısın, çünkü öğrenme onu yaparken gerçekleşir.
Yapay zekânın verdiği bilgiye güvenebilir miyim?
Her zaman değil. Özellikle eğitim bilimleri gibi alanlarda hata yapma ihtimali yüksek. Çıkmış sorular ve güvenilir konu anlatım kaynakları daha sağlam bir zemindir.
Soru fanusu nedir?
Bir kâğıda soruyu, altına cevabı yazıp katlayarak biriktirdiğin ve günler içinde rastgele çekip cevapladığın bir aktif tekrar yöntemi. Kâğıtla da uygulamayla da yapılabilir.
İlgili içerikler
Rehberlik yayınları ve yıllık hazırlık programı için MapUzem sayfasını inceleyebilirsin.
MapUzem